QazaqKey men resmij latyn älipbijiniñ salystyruwy

QazaqKey-men birdej nakty kazak mätininde iske kosylgan kazirgi resmij (2021) latyn älipbiji. Osy nätizhelerdiñ negizindegi erezhelerdi Principterden betinen karañyz, öz mätiniñizdi türlendirgishte-te körip köriñiz.

Basty san

Klassikalyk ädebijetti, keñestik däwir prozasyn, zamanawyj slengti, zañdy mätindi zhäne zhalky esimderdi kamtityn 139 621 sözden turatyn korpuwsta resmij älipbij QazaqKey-ge karaganda 3.2× ese köp ASCII emestañba zhüktemesin alyp zhüredi — 100 sözge 50,2 dyjakritika 25,9-ga karsy, nemese resmij älipbidiñ nüktesiz ı-yn eseptese, 83,3-ke karsy 25,9 (ol esepteluwi kerek: nüktesiz ı registrdi, izdewdi zhäne ädepki karipterdi buzatyn närse). QazaqKey muny is zhüzinde däl tört ASCII emes ärippen zhasajdy — ä ö ü ñ — resmij älipbidiñ segizine karsy.

Full genre-by-genre analysis, including where the official alphabet does better (legal/proper-noun text, before QazaqKey's citation-mode fix — see below) and where QazaqKey has real, acknowledged rough edges, is in the project's full evaluation report. Every example below is the complete prepared sample — click through to read it in full.

Classic literary prose (Abai)

Native, diacritic-heavy text is where the gap is starkest — every additional letter the official alphabet needs is a letter QazaqKey doesn't.

Бірінші сөз

QazaqKeyBirinshi söz

ResmijBırınşı söz

Tolyk mätindi okuw →

Soviet-era narrative (Auezov)

Long native narrative behaves like the Abai prose above: QazaqKey's restored glides (сиыр → syjyr) read unambiguously where the official alphabet's и/й collapse (siyr) gets mushy in long passages.

Үш күндік жолдың бүгінгі, соңғы күніне шәкірт бала барын салды.

QazaqKeyÜsh kündik zholdyñ bügingi, soñgy künine shäkirt bala baryn saldy.

ResmijÜş kündık joldyñ bügıngı, soñğy künıne şäkırt bala baryn saldy.

Tolyk mätindi okuw →

Legal / official register

This used to be QazaqKey's worst genre — unassimilated legal and administrative loanwords were run through native vowel-harmony rules that don't apply to them, producing spellings like Konstuwcyja. A dedicated citation-mode rule now catches these, matching the official alphabet's handling of the word itself while keeping QazaqKey's much lighter diacritic load everywhere else in the sentence.

Қазақстан Республикасының Конституциясы

QazaqKeyKazakstan Respublikasynyñ Konstitucijasy

ResmijQazaqstan Respublikasynyñ Konstitutsiiasy

Tolyk mätindi okuw →

Foreign proper names — countries

The full prepared list of 192 country names, not a hand-picked sample. Names converge with the official alphabet once assimilation-depth rules apply for well-settled loans.

Австралия, Австрия, Әзірбайжан, Албания, Алжир …

QazaqKeyAvstralija, Avstrija, Äzirbajzhan, Albanija, Alzhir …

ResmijAvstraliia, Avstriia, Äzırbaijan, Albaniia, Aljir …

Tolyk mätindi okuw →

Foreign proper names — Kazakh personal names

An essay on Kazakh onomastics, dense with native personal names (Асқар, Тоқтар, Батыр, Айсұлу...) rather than a curated shortlist — the genre this page's names section originally tried to represent with six hand-picked words.

Балаларға бүгінгі жарқын өмір, бақытты дәуір талабына сай жарасты да лайықты есім қою халық діттеп отырған мүдделі де маңызды мәселенің бірі болып саналады.

QazaqKeyBalalarga bügingi zharkyn ömir, bakytty däwir talabyna saj zharasty da lajykty esim kojuw khalyk dittep otyrgan müddeli de mañyzdy mäseleniñ biri bolyp sanalady.

ResmijBalalarğa bügıngı jarqyn ömır, baqytty däuır talabyna sai jarasty da laiyqty esım qoiu halyq dıttep otyrğan müddelı de mañyzdy mäselenıñ bırı bolyp sanalady.

Tolyk mätindi okuw →

Modern slang / hip-hop

QazaqKey mostly wins this register — ащы → ashshy reads naturally next to the official alphabet's aştşy, the ugliest form in the corpus. Casing of the all-caps chorus line is a known rough edge (see the evaluation report).

Аш есікті, келдім ескертпей!

QazaqKeyAsh esikti, keldim eskertpej!

ResmijAş esıktı, keldım eskertpei!

Tolyk mätindi okuw →

Modern slang / song

Long иı runs are the worst-scanning strings in the official alphabet's version of this corpus (süiıktısı, boiy) — parseable but mushy. QazaqKey's restored glides keep each syllable distinct.

Қимадым қоштасқанда жанарыңды

QazaqKeyKimadym koshtaskanda zhanaryñdy

ResmijQimadym qoştasqanda janaryñdy

Tolyk mätindi okuw →