Mukhtar Auezov — Abai zholy, book 1, chapter 1
Источник: legacy/replace/Samples/Abay Zholy 1.txt, lines 1–43
Оригинал (кириллица)
ҚАЙТҚАНДА
1
Үш күндік жолдың бүгінгі, соңғы күніне шәкірт бала барын салды.
Қорықтан күн шыға атқа мінейік деп асық-қанды. Бұны қаладан алып қайтқалы барған ағайыны Байтасты да таң атар-атпастан өзі оятып тұрғызып еді.
Күнұзын аттан да түспей, өзге жүргіншілерден оқ бойы алда отырған. Кей-кейде өзіне таныс Көкүйрім мен Буратиген, Тақырбұлақ сияқты қоныс-құдықтардың тұс-тұсына келгенде бала оқшау шығып, астындағы жарау құла бестісін ағызып-ағызып та алады.
Арттағылар - Байтас пен жорға Жұмабай:
- Мына баланың ауылға асығуын-ай!
- Сорлы бала қыстай іш-құста болып қалған-ау, - деседі. Шәкірт бала ұзап кеткенде бұлар да еріксіз желе шоқырақтап шауып отырып қуып жетеді. Жорға Жұмабайдың тақымында қара шоқпары бар. Байтастың да аяғының басына ілген ұзын қайың сойылы бар-ды. Тақырбұлақ тұсына келгенде Байтастар баланы жеке шабудан тежеп:
- Енді бізден ұзап кетпе! Анау Есембайдың жырасын білесің ғой!.. Ұры жатады...- деді.
- Сені мен бізді манадан көріп отыр! "Қоқырақтап жалғыз шабатын неме екен, түсіріп атын әпкел өзінің!" - дейді де, сені төбеден бір-ақ нұқып, мына бәйге бестіңді алады да кете барады, - деді Жұмабай да.
- Е, сендер ше? Сендер беріп жібересіңдер ме?
- Ойбай, бізде не қауқар бар? Біз екеу-ақ...
- Олар самсаған сары қол. Бұл Есембайда ұдайы жау жатады. Тек бізді өзіміздің елдің адамы деп аман қалдырмаса, жер жаман, - деп Жұмабай шошыта сөйлегісі келеді.
Баланың қытығына тиетіні осы жері.
- Әйтеуір сендерден дәрмен жоқ екен, ендеше бірге жүрдім не, жеке жүрдім не? Ал кеттім! - деп, соқтырта жөнелді. Бұл - Тақырбұлақтан өте бергенде бастағаны еді.
Содан жаңағы қауіпті деген Есембайға жеткенше, артына бірде-бір қараған жоқ. Көз ұшына кетіп ұзап алып, ылғи жапа-жалғыз шауып отырған.
Жолдың бұл тұстары ылғи белес-белес болатын. Осы қазіргідей боп жұрт Шыңғысқа, жайлауға қарай көшкен-де елсіз боп қалатын жер. Алыстан жолды бағып отыратын тұрғылары бар. Тақ иек артпадан, өкпе тұстан жүргіншіге жауды қоян-қолтық, құшақтастыра түсіретін ұры сай, жасырын жыралары да бар.
Бұдан бұрынғы екі күндік жолда үлкендер жылдам жүрмей, баланың шыдамын әбден тауысқан-ды. Ол сондықтан, бүгін ауылға жететін күні үлкендерді еріксіз қатты жүргізудің айласын тапқанына дән ырза. Күні бойы осылай етуге байлаған.
- Бала деген қорқар болар еді. Ес бар ма өзіңде, пәруардігер, - деп Байтас бабын таба алмай басын шайқайды.
Жұмабай әбден болмаған соң:
- Қап, мынаның баласы!.. "Мен бөрінің бөлтірігімін" деп келеді-ау! Қой, не де болса қалмайық енді. Байтас, жүр! - деп шаба жөнелді. Екеуі де жарыса бастады.
Байтастың мінгені Құнанбайдың қара жал бурыл аты, дәмелі бәйге аттың бірі еді. Жұмабайдың астындағы да сол Құнанбайдікі - Найманкөк деген үлкен ақкөк ат болатын. Екеуі жарыса жөнелгенде, амалсыз егеске түсіп, "мен озам, мен озаммен" тепкілесіп, созыла берді. Бір белден асып екінші белдің өріне қарай тоқтамай жарысып келе жатты. Осы өрде бурыл ат есік пен төрдей алға түсе беріп еді. Белге шығып алып шауып келе жатып қарағанда, бала көрінбеді.
Бұлар тағы да сілтесе бермек болды. Сөйтіп, осы белдің ойына қарай құлай бергенде, жорға Жұмабай арт жағынан, сол иығы тұсынан тасырлатып кеп қосылған бір дүсірді есітті. Дәл Есембай биігінің тұсы. Және дәл Есембай жырасының өзі екен.
- Әй, кәпір, содан қосылған жау болды-ау. Баланы алып, бізді баққан екен-ау! - деп ақкөк атты тепкілей берді. Артына қорқақтай қарап, шала бұрылып, көз қиығын тастап көрді.
- Мас көзіңді, мас! - деп, әзірейілдей төніп келе жатқан бірдеме. Атын да, кісісін де болжай алмады. Әдейі танытпайын деп, бет-аузын таңып алыпты. Бұл өңірдегі күндіз шабатын ұрының әдеті. Байтаста үн жоқ, өз бетімен зымғап барады. Қолды болса болатын жорға Жұмабай.
Енді не де болса жанды қармайын деп, тақымындағы шоқпарына жабысты.
Соны суыра беріп:
"Әй, анау да көк желкеден ұрады-ау!" - деп жасқаншақтап келе жатыр еді.
Қуғыншы ойлағандай-ақ шоқпарды жөндеп суыртпады. Тақымынан толық шығарып алғанша бастырмалатып кеп, Жұмабайдың қалың қара тымағын көзіне қарай баса кигізіп жіберіп, сол сәтте шоқпарға жармасты. Жұмабайдың басын көтеріп, тымағын түзеуге мұршасы келмеді. Тартысуға да қорғаншақ, шабуға да мүгедек болып қалды. Сүйткенше, жырынды жау мұның жаңағыдай сасқалаңымен пайдаланып, шоқпарды да тартып алды.
Енді, ақ боз ат та бірдемеге тіреліп тоқтағандай. Жұмабай зорға дегенде бойын түзеп ап, жаңа ғана тымағын кейін қайырып қап еді.
Қараса, бұның шоқпарын тартып ап, ақ боз аттың алдынан көлденең шығып, қазір шек сілесі қатып, үнсіз күліп тұрған бағанағы шәкірт бала. Өзі айтқан "Құнанбайдың бөлтірігі" - Абай екен.
Баладан қорыққанына Жұмабай ұялды да, ыза болды.
- Өй, балам-ау, мына жер - жау жатағы. Бұл ұрының ойнағына кеп алып, жаман ырым бастағаның не қылғаның? - деді.
Байтас та күлген бойында қайта оралып келеді екен.
Абай өзінен үлкен кісінің қорыққанына қатты ырза еді. Жұмабайдың неге ашуланғанын ұғып тұр. Қоңыр жүзі қызарып, төмен қарап қысыла күле беріп, бөркін айналдыра бастады. Кәдімгі "жолбасар" ұрыларша шапан-бөркін айналдырып киіп, мұрны мен аузын қызыл орамалмен таңып алып, Жұмабайды қуғанда тағы сол ұрыларша, "даусымды танытпаймын" деп, мыңқылдап сөйлеп бұйрық берген. Байтас қорықса, қорықпаса да сыр алдырған жоқ Сондықтан, Жұмабайдың ашуын алыстан танып, мәз болып күліп келе жатып:
- Құла бестінің төбелін де жоқ қыпты, қарай гөр өзін! - деді.
Жұмабай да жаңа байқады. Бала бестінің төбелін саз балшықпен баттастырып тұрып сылап қойыпты. Жұмабай кісілікті кісі. О да күлкі бола бергісі келмейді. Енді бұ да уақиғаны ойынға айналдырғысы кеп, мысқылдап:
- Өй, ұқсамасаң тумағыр! "Ұры Тобықты, ұры Тобықты!" деп Керей, Уақ зар қағады. Қаршадай баласына шейін ұры болудың жөнін жете біліп тұр. Зар қақпай қайтсін Керей, Уақ!.. - деп өзі де күлді.
QazaqKey
KAJTKANDA
1
Üsh kündik zholdyñ bügingi, soñgy künine shäkirt bala baryn saldy.
Koryktan kün shyga atka minejik dep asyk-kandy. Buny kaladan alyp kajtkaly bargan agajyny Bajtasty da tañ atar-atpastan özi ojatyp turgyzyp edi.
Künuzyn attan da tüspej, özge zhürginshilerden ok bojy alda otyrgan. Kej-kejde özine tanys Köküjrim men Buwratigen, Takyrbulak syjakty konys-kudyktardyñ tus-tusyna kelgende bala okshaw shygyp, astyndagy zharaw kula bestisin agyzyp-agyzyp ta alady.
Arttagylar - Bajtas pen zhorga Zhumabaj:
- Myna balanyñ awylga asyguwyn-aj!
- Sorly bala kystaj ish-kusta bolyp kalgan-aw, - desedi. Shäkirt bala uzap ketkende bular da eriksiz zhele shokyraktap shawyp otyryp kuwyp zhetedi. Zhorga Zhumabajdyñ takymynda kara shokpary bar. Bajtastyñ da ajagynyñ basyna ilgen uzyn kajyñ sojyly bar-dy. Takyrbulak tusyna kelgende Bajtastar balany zheke shabuwdan tezhep:
- Endi bizden uzap ketpe! Anaw Esembajdyñ zhyrasyn bilesiñ goj!.. Ury zhatady...- dedi.
- Seni men bizdi manadan körip otyr! "Kokyraktap zhalgyz shabatyn neme eken, tüsirip atyn äpkel öziniñ!" - dejdi de, seni töbeden bir-ak nukyp, myna bäjge bestiñdi alady da kete barady, - dedi Zhumabaj da.
- E, sender she? Sender berip zhiberesiñder me?
- Ojbaj, bizde ne kawkar bar? Biz ekew-ak...
- Olar samsagan sary kol. Bul Esembajda udajy zhaw zhatady. Tek bizdi özimizdiñ eldiñ adamy dep aman kaldyrmasa, zher zhaman, - dep Zhumabaj shoshyta söjlegisi keledi.
Balanyñ kytygyna tijetini osy zheri.
- Äjtewir senderden därmen zhok eken, endeshe birge zhürdim ne, zheke zhürdim ne? Al kettim! - dep, soktyrta zhöneldi. Bul - Takyrbulaktan öte bergende bastagany edi.
Sodan zhañagy kawipti degen Esembajga zhetkenshe, artyna birde-bir karagan zhok. Köz ushyna ketip uzap alyp, ylgyj zhapa-zhalgyz shawyp otyrgan.
Zholdyñ bul tustary ylgyj beles-beles bolatyn. Osy kazirgidej bop zhurt Shyñgyska, zhajlawga karaj köshken-de elsiz bop kalatyn zher. Alystan zholdy bagyp otyratyn turgylary bar. Tak ijek artpadan, ökpe tustan zhürginshige zhawdy kojan-koltyk, kushaktastyra tüsiretin ury saj, zhasyryn zhyralary da bar.
Budan buryngy eki kündik zholda ülkender zhyldam zhürmej, balanyñ shydamyn äbden tawyskan-dy. Ol sondyktan, bügin awylga zhetetin küni ülkenderdi eriksiz katty zhürgizuwdiñ ajlasyn tapkanyna dän yrza. Küni bojy osylaj etuwge bajlagan.
- Bala degen korkar bolar edi. Es bar ma öziñde, päruwardiger, - dep Bajtas babyn taba almaj basyn shajkajdy.
Zhumabaj äbden bolmagan soñ:
- Kap, mynanyñ balasy!.. "Men böriniñ böltirigimin" dep keledi-aw! Koj, ne de bolsa kalmajyk endi. Bajtas, zhür! - dep shaba zhöneldi. Ekewi de zharysa bastady.
Bajtastyñ mingeni Kunanbajdyñ kara zhal buwryl aty, dämeli bäjge attyñ biri edi. Zhumabajdyñ astyndagy da sol Kunanbajdiki - Najmankök degen ülken akkök at bolatyn. Ekewi zharysa zhönelgende, amalsyz egeske tüsip, "men ozam, men ozammen" tepkilesip, sozyla berdi. Bir belden asyp ekinshi beldiñ örine karaj toktamaj zharysyp kele zhatty. Osy örde buwryl at esik pen tördej alga tüse berip edi. Belge shygyp alyp shawyp kele zhatyp karaganda, bala körinbedi.
Bular tagy da siltese bermek boldy. Söjtip, osy beldiñ ojyna karaj kulaj bergende, zhorga Zhumabaj art zhagynan, sol yjygy tusynan tasyrlatyp kep kosylgan bir düsirdi esitti. Däl Esembaj bijiginiñ tusy. Zhäne däl Esembaj zhyrasynyñ özi eken.
- Äj, käpir, sodan kosylgan zhaw boldy-aw. Balany alyp, bizdi bakkan eken-aw! - dep akkök atty tepkilej berdi. Artyna korkaktaj karap, shala burylyp, köz kyjygyn tastap kördi.
- Mas köziñdi, mas! - dep, äzirejildej tönip kele zhatkan birdeme. Atyn da, kisisin de bolzhaj almady. Ädeji tanytpajyn dep, bet-awzyn tañyp alypty. Bul öñirdegi kündiz shabatyn urynyñ ädeti. Bajtasta ün zhok, öz betimen zymgap barady. Koldy bolsa bolatyn zhorga Zhumabaj.
Endi ne de bolsa zhandy karmajyn dep, takymyndagy shokparyna zhabysty.
Sony suwyra berip:
"Äj, anaw da kök zhelkeden urady-aw!" - dep zhaskanshaktap kele zhatyr edi.
Kuwgynshy ojlagandaj-ak shokpardy zhöndep suwyrtpady. Takymynan tolyk shygaryp algansha bastyrmalatyp kep, Zhumabajdyñ kalyñ kara tymagyn közine karaj basa kigizip zhiberip, sol sätte shokparga zharmasty. Zhumabajdyñ basyn köterip, tymagyn tüzewge murshasy kelmedi. Tartysuwga da korganshak, shabuwga da mügedek bolyp kaldy. Süjtkenshe, zhyryndy zhaw munyñ zhañagydaj saskalañymen pajdalanyp, shokpardy da tartyp aldy.
Endi, ak boz at ta birdemege tirelip toktagandaj. Zhumabaj zorga degende bojyn tüzep ap, zhaña gana tymagyn kejin kajyryp kap edi.
Karasa, bunyñ shokparyn tartyp ap, ak boz attyñ aldynan köldeneñ shygyp, kazir shek silesi katyp, ünsiz külip turgan baganagy shäkirt bala. Özi ajtkan "Kunanbajdyñ böltirigi" - Abaj eken.
Baladan korykkanyna Zhumabaj ujaldy da, yza boldy.
- Öj, balam-aw, myna zher - zhaw zhatagy. Bul urynyñ ojnagyna kep alyp, zhaman yrym bastaganyñ ne kylganyñ? - dedi.
Bajtas ta külgen bojynda kajta oralyp keledi eken.
Abaj özinen ülken kisiniñ korykkanyna katty yrza edi. Zhumabajdyñ nege ashuwlanganyn ugyp tur. Koñyr zhüzi kyzaryp, tömen karap kysyla küle berip, börkin ajnaldyra bastady. Kädimgi "zholbasar" urylarsha shapan-börkin ajnaldyryp kijip, murny men awzyn kyzyl oramalmen tañyp alyp, Zhumabajdy kuwganda tagy sol urylarsha, "dawsymdy tanytpajmyn" dep, myñkyldap söjlep bujryk bergen. Bajtas koryksa, korykpasa da syr aldyrgan zhok Sondyktan, Zhumabajdyñ ashuwyn alystan tanyp, mäz bolyp külip kele zhatyp:
- Kula bestiniñ töbelin de zhok kypty, karaj gör özin! - dedi.
Zhumabaj da zhaña bajkady. Bala bestiniñ töbelin saz balshykpen battastyryp turyp sylap kojypty. Zhumabaj kisilikti kisi. O da külki bola bergisi kelmejdi. Endi bu da wakigany ojynga ajnaldyrgysy kep, myskyldap:
- Öj, uksamasañ tuwmagyr! "Ury Tobykty, ury Tobykty!" dep Kerej, Wak zar kagady. Karshadaj balasyna shejin ury boluwdyñ zhönin zhete bilip tur. Zar kakpaj kajtsin Kerej, Wak!.. - dep özi de küldi.
«Общий тюркский алфавит (CTA)»
QAYTQANDA
1
Üş kündik joldıñ bügingi, soñğı künine şäkirt bala barın saldı.
Qorıqtan kün şığa atqa mineyik dep asıq-qandı. Būnı qaladan alıp qaytqalı barğan ağayını Baytastı da tañ atar-atpastan özi oiatıp tūrğızıp edi.
Künūzın attan da tüspey, özge jürginşilerden oq boyı alda otırğan. Key-keyde özine tanıs Köküyrim men Buratigen, Taqırbūlaq siiaqtı qonıs-qūdıqtardıñ tūs-tūsına kelgende bala oqşau şığıp, astındağı jarau qūla bestisin ağızıp-ağızıp ta aladı.
Arttağılar - Baytas pen jorğa Jūmabay:
- Mına balanıñ auılğa asığuın-ay!
- Sorlı bala qıstay iş-qūsta bolıp qalğan-au, - desedi. Şäkirt bala ūzap ketkende būlar da eriksiz jele şoqıraqtap şauıp otırıp quıp jetedi. Jorğa Jūmabaydıñ taqımında qara şoqparı bar. Baytastıñ da aiağınıñ basına ilgen ūzın qayıñ soyılı bar-dı. Taqırbūlaq tūsına kelgende Baytastar balanı jeke şabudan tejep:
- Endi bizden ūzap ketpe! Anau Esembaydıñ jırasın bilesiñ ğoy!.. Ūrı jatadı...- dedi.
- Seni men bizdi manadan körip otır! "Qoqıraqtap jalğız şabatın neme eken, tüsirip atın äpkel öziniñ!" - deydi de, seni töbeden bir-aq nūqıp, mına bäyge bestiñdi aladı da kete baradı, - dedi Jūmabay da.
- E, sender şe? Sender berip jiberesiñder me?
- Oybay, bizde ne qauqar bar? Biz ekeu-aq...
- Olar samsağan sarı qol. Būl Esembayda ūdayı jau jatadı. Tek bizdi özimizdiñ eldiñ adamı dep aman qaldırmasa, jer jaman, - dep Jūmabay şoşıta söylegisi keledi.
Balanıñ qıtığına tietini osı jeri.
- Äyteuir senderden därmen joq eken, endeşe birge jürdim ne, jeke jürdim ne? Al kettim! - dep, soqtırta jöneldi. Būl - Taqırbūlaqtan öte bergende bastağanı edi.
Sodan jañağı qauipti degen Esembayğa jetkenşe, artına birde-bir qarağan joq. Köz ūşına ketip ūzap alıp, ılği japa-jalğız şauıp otırğan.
Joldıñ būl tūstarı ılği beles-beles bolatın. Osı qazirgidey bop jūrt Şıñğısqa, jaylauğa qaray köşken-de elsiz bop qalatın jer. Alıstan joldı bağıp otıratın tūrğıları bar. Taq iek artpadan, ökpe tūstan jürginşige jaudı qoian-qoltıq, qūşaqtastıra tüsiretin ūrı say, jasırın jıraları da bar.
Būdan būrınğı eki kündik jolda ülkender jıldam jürmey, balanıñ şıdamın äbden tauısqan-dı. Ol sondıqtan, bügin auılğa jetetin küni ülkenderdi eriksiz qattı jürgizudiñ aylasın tapqanına dän ırza. Küni boyı osılay etuge baylağan.
- Bala degen qorqar bolar edi. Es bar ma öziñde, päruardiger, - dep Baytas babın taba almay basın şayqaydı.
Jūmabay äbden bolmağan soñ:
- Qap, mınanıñ balası!.. "Men böriniñ böltirigimin" dep keledi-au! Qoy, ne de bolsa qalmayıq endi. Baytas, jür! - dep şaba jöneldi. Ekeui de jarısa bastadı.
Baytastıñ mingeni Qūnanbaydıñ qara jal burıl atı, dämeli bäyge attıñ biri edi. Jūmabaydıñ astındağı da sol Qūnanbaydiki - Naymankök degen ülken aqkök at bolatın. Ekeui jarısa jönelgende, amalsız egeske tüsip, "men ozam, men ozammen" tepkilesip, sozıla berdi. Bir belden asıp ekinşi beldiñ örine qaray toqtamay jarısıp kele jattı. Osı örde burıl at esik pen tördey alğa tüse berip edi. Belge şığıp alıp şauıp kele jatıp qarağanda, bala körinbedi.
Būlar tağı da siltese bermek boldı. Söytip, osı beldiñ oyına qaray qūlay bergende, jorğa Jūmabay art jağınan, sol iığı tūsınan tasırlatıp kep qosılğan bir düsirdi esitti. Däl Esembay biiginiñ tūsı. Jäne däl Esembay jırasınıñ özi eken.
- Äy, käpir, sodan qosılğan jau boldı-au. Balanı alıp, bizdi baqqan eken-au! - dep aqkök attı tepkiley berdi. Artına qorqaqtay qarap, şala būrılıp, köz qiığın tastap kördi.
- Mas köziñdi, mas! - dep, äzireyildey tönip kele jatqan birdeme. Atın da, kisisin de boljay almadı. Ädeyi tanıtpayın dep, bet-auzın tañıp alıptı. Būl öñirdegi kündiz şabatın ūrınıñ ädeti. Baytasta ün joq, öz betimen zımğap baradı. Qoldı bolsa bolatın jorğa Jūmabay.
Endi ne de bolsa jandı qarmayın dep, taqımındağı şoqparına jabıstı.
Sonı suıra berip:
"Äy, anau da kök jelkeden ūradı-au!" - dep jasqanşaqtap kele jatır edi.
Quğınşı oylağanday-aq şoqpardı jöndep suırtpadı. Taqımınan tolıq şığarıp alğanşa bastırmalatıp kep, Jūmabaydıñ qalıñ qara tımağın közine qaray basa kigizip jiberip, sol sätte şoqparğa jarmastı. Jūmabaydıñ basın köterip, tımağın tüzeuge mūrşası kelmedi. Tartısuğa da qorğanşaq, şabuğa da mügedek bolıp qaldı. Süytkenşe, jırındı jau mūnıñ jañağıday sasqalañımen paydalanıp, şoqpardı da tartıp aldı.
Endi, aq boz at ta birdemege tirelip toqtağanday. Jūmabay zorğa degende boyın tüzep ap, jaña ğana tımağın keyin qayırıp qap edi.
Qarasa, būnıñ şoqparın tartıp ap, aq boz attıñ aldınan köldeneñ şığıp, qazir şek silesi qatıp, ünsiz külip tūrğan bağanağı şäkirt bala. Özi aytqan "Qūnanbaydıñ böltirigi" - Abay eken.
Baladan qorıqqanına Jūmabay ūialdı da, ıza boldı.
- Öy, balam-au, mına jer - jau jatağı. Būl ūrınıñ oynağına kep alıp, jaman ırım bastağanıñ ne qılğanıñ? - dedi.
Baytas ta külgen boyında qayta oralıp keledi eken.
Abay özinen ülken kisiniñ qorıqqanına qattı ırza edi. Jūmabaydıñ nege aşulanğanın ūğıp tūr. Qoñır jüzi qızarıp, tömen qarap qısıla küle berip, börkin aynaldıra bastadı. Kädimgi "jolbasar" ūrılarşa şapan-börkin aynaldırıp kiip, mūrnı men auzın qızıl oramalmen tañıp alıp, Jūmabaydı quğanda tağı sol ūrılarşa, "dausımdı tanıtpaymın" dep, mıñqıldap söylep būyrıq bergen. Baytas qorıqsa, qorıqpasa da sır aldırğan joq Sondıqtan, Jūmabaydıñ aşuın alıstan tanıp, mäz bolıp külip kele jatıp:
- Qūla bestiniñ töbelin de joq qıptı, qaray gör özin! - dedi.
Jūmabay da jaña bayqadı. Bala bestiniñ töbelin saz balşıqpen battastırıp tūrıp sılap qoyıptı. Jūmabay kisilikti kisi. O da külki bola bergisi kelmeydi. Endi bū da uaqiğanı oyınğa aynaldırğısı kep, mısqıldap:
- Öy, ūqsamasañ tumağır! "Ūrı Tobıqtı, ūrı Tobıqtı!" dep Kerey, Uaq zar qağadı. Qarşaday balasına şeyin ūrı boludıñ jönin jete bilip tūr. Zar qaqpay qaytsin Kerey, Uaq!.. - dep özi de küldi.